آموزش تلفیقی دانش­آموزان کم­توان­ذهنی

 

دانش­آموزان کم­توان­ذهنی

بر اساس تعریف، عقب ماندگی ذهنی ناظر است بر محدودیت­های اساسی  در عملکرداست و ویزگی های آن عبارت است از : عملکرد هوشی که به طور معنی داری زیر میانگین باشد وبه طور همزمان  با محدودیت­های وابسته در دویا چند مهارت سازشی کاربرد پذیر ارتباطی، مراقبت از خود، زندگی در خانه، مهارتهای اجتماعی، استفاده از امکانات جامعه، خود راهبری، بهداشت وایمنی، تحصیلات کاربردی و استفاده از اوقات فراغت و کار همراه باشد ودر ضمن قبل از 18 سالگی ظاهر شود.

کودکان کم­توان­ذهنی از نظر آموزشی به سه گروه آموزش­پذیر ، تربیت­پذیر و حمایت­پذیر تقسیم می شوند که سازمان آموزش­وپرورش استثنایی مسوولیت تعلیم وتربیت دانش آموزان عقب مانده ذهنی آموزش­پذیر را بر عهده دارد ودو گروه دیگر تحت پوشش سازمان بهزیستی قرار دارند.قابل ذکر است که عده­ای از کودکان از نظر عملکرد هوشی واجتماعی نه در زمره کودکان عادی هستند ونه کودکان کم­توان ذهنی که به عنوان کودکان مرزی شناخته می شوند . جایگاه این دانش­آموزان در مدارس عادی است البته با امکانات وتسهیلات ویژه­ای که باید برای معلم این نوع دانش­آموزان در نظر گرفته شود.

مراحل تشخیص کودکان کم­توان­ذهنی

اکثر این کودکان از طریق اجرای طرح سنجش توسط مراکز سنجش وارزیابی سازمان آموزش­وپرورش استثنایی بااجرای آزمون­های کلامی و غیرکلامی دقیق برای کودکان 6 ساله، شناسایی و بعد از تشخیص از طریق مراکز مزبور جهت جایگزینی به مراکز آموزشی معرفی می­شوند

حداقل سن وضوابط پذیرش کودکان کم توان ذهنی

سن ورود، حداقل 4سال تمام می­باشد و کودک ضمن داشتن شرایط سنی بایدآموزش­پذیر(پایین ، متوسط وبالا )نیز تشخیص داده­شود.

مدار­س کودکان ودانش­اموزان کم­توان­ذهنی با توجه به ساختار پیش­بینی شده و برنامه­های ابلاغ شده از سوی سازمان با هدف دستیابی این کودکان به خوداتکایی، بهزیستی شخصی واجتماعی محتوا و برنامه­های  زیر را در ارتباط با هر کدام از دوره­ها پیش­بینی و اجرا می کنند.

 

 آموزش تلفیقی دانش­آموزان کم­توان­ذهنی

 

دانش­آموزان کم­توان­ذهنی

بر اساس تعریف، عقب ماندگی ذهنی ناظر است بر محدودیت­های اساسی  در عملکرداست و ویزگی های آن عبارت است از : عملکرد هوشی که به طور معنی داری زیر میانگین باشد وبه طور همزمان  با محدودیت­های وابسته در دویا چند مهارت سازشی کاربرد پذیر ارتباطی، مراقبت از خود، زندگی در خانه، مهارتهای اجتماعی، استفاده از امکانات جامعه، خود راهبری، بهداشت وایمنی، تحصیلات کاربردی و استفاده از اوقات فراغت و کار همراه باشد ودر ضمن قبل از 18 سالگی ظاهر شود.

کودکان کم­توان­ذهنی از نظر آموزشی به سه گروه آموزش­پذیر ، تربیت­پذیر و حمایت­پذیر تقسیم می شوند که سازمان آموزش­وپرورش استثنایی مسوولیت تعلیم وتربیت دانش آموزان عقب مانده ذهنی آموزش­پذیر را بر عهده دارد ودو گروه دیگر تحت پوشش سازمان بهزیستی قرار دارند.قابل ذکر است که عده­ای از کودکان از نظر عملکرد هوشی واجتماعی نه در زمره کودکان عادی هستند ونه کودکان کم­توان ذهنی که به عنوان کودکان مرزی شناخته می شوند . جایگاه این دانش­آموزان در مدارس عادی است البته با امکانات وتسهیلات ویژه­ای که باید برای معلم این نوع دانش­آموزان در نظر گرفته شود.

مراحل تشخیص کودکان کم­توان­ذهنی

اکثر این کودکان از طریق اجرای طرح سنجش توسط مراکز سنجش وارزیابی سازمان آموزش­وپرورش استثنایی بااجرای آزمون­های کلامی و غیرکلامی دقیق برای کودکان 6 ساله، شناسایی و بعد از تشخیص از طریق مراکز مزبور جهت جایگزینی به مراکز آموزشی معرفی می­شوند

حداقل سن وضوابط پذیرش کودکان کم توان ذهنی

سن ورود، حداقل 4سال تمام می­باشد و کودک ضمن داشتن شرایط سنی بایدآموزش­پذیر(پایین ، متوسط وبالا )نیز تشخیص داده­شود.

مدار­س کودکان ودانش­اموزان کم­توان­ذهنی با توجه به ساختار پیش­بینی شده و برنامه­های ابلاغ شده از سوی سازمان با هدف دستیابی این کودکان به خوداتکایی، بهزیستی شخصی واجتماعی محتوا و برنامه­های  زیر را در ارتباط با هر کدام از دوره­ها پیش­بینی و اجرا می کنند.

    1.دوره پیش از دبستان

- از بدو تولد تا4سالگی: برنامه اموزش والدین با محتوایی مناسب ومورد نیاز انان طراحی شده که در طول سال تحصیلی :والدین میتوانند با مراجعه به مراکز آموزشی گروه کم­توان­ذهنی ازخدمات اموزشی بهره مند شوند.

- برنامه اموزشی 6-4 سالگی:در این برنامه نواموزان همراه با والدین خویش در مرکز اموزشی حضور یافته وهر نواموز با توجه به محتوای مناسب ومورد نیاز انان که طراحی شده است :از خدمات اموزشی وتوان بخشی استفاده می نمایند.

-  برنامه امادگی:این دوره حداکثر برای مدت سه سال نواموزان را در دو مرحله مقدماتی وتکمیلی اموزش می دهدبرای این دوره کتاب راهنمای معلم وکتاب کار کودک با هدف اشنایی با مفاهیم،کسب مهارتهای خودیاری واجتماعی،پرورش­حواس،زمینه­سازی برای خواندن ونوشتن و ریاضی ومهارت­های حرکتی پیش­بینی شده که به انسجام آموزش­های نواموزان برحسب توانایی­هایشان کمک می­کند.

2.دوره ابتدایی

این دوره برای پنج پایه ابتدایی طراحی شده­است که معادل پایه­های اموزش ابتدایی دانش­اموزان عادی می­باشد.هدف این دوره فراهم اوردن شرایط لازم برای رشد و شکوفایی توانایی­های نواموزان:سواداموزی به منظور رفع نیازهای روزمره زندگی:کسب مهارتهای اجتماعی، ایجاد امادگی برای آموزش حرفه­ای از طریق اموزش مهارت­های پیش حرفه­ای است.

برای رسیدن به اهداف : محتوای مناسبی پیش­بینی شده­است که  عناوین آن عبارت است از :

کتابهای فارسی، ریاضی، علوم، دینی، مطالعات اجتماعی، قرآن وکتاب  مهارت­آموزی(حاوی طالب آموزشی وکاربردی منطبق با موقعیت­های واقعی زندگی، ترغیب دانش­آموزان به فعالیت­های عملی، کسب مهارت­های خودیاری، کسب مهارت در برقراری ارتباط مفید و مژثر اجتماعی، آشنایی با ابزار و ایجاد عادت کار با ابزار).

حداکثر سال­های توقف در هر پایه سه سال است و اگر دانش­آموزی تمامی محتوای پیش بینی شده در هر پایه را در یک سال تحصیلی طی نکرد، به عنوان آموزش نیمه تمام در سال تحصیلی بعد در همان پایه ادامه تحصیل می­دهد.

3. دوره مهارت­های حرفه­ای:

این دوره که در سه پایه طراحی شده شامل برنامه آموزش مهارت­های شناختی، سازشی، مذهبی و حرفه­ای است محتوای مناسب برای این دوره با هدف پرورش و توسعه مهارت­های اجتماعی، اقتصادی، حرفه­ای و آموزشی پیش­بینی شده و دانش­آموزان در پایان این دوره در صورت موفقیت در کسب مهارت­ها ضمن دریافت گواهینامه پایان این دوره ، گواهی مهرت درجه 2و3 حرفه­ای را از سازمان فنی­وحرفه­ای دریافت می­کنند که در جذب شدن به بازار کار آنان را یاری می­دهد.

4. دوره متوسطه مهارت­های حرفه­ای:

این دوره تحصیلی از سال 1386 در برخی استان­های کشور شروع شده وهدف آن ایجاد مهارت­های خود اشتغالی در جهت یافتن شغلی مناسب ودر خور این کودکان است.

دانش­آموز آسیب­دیده شنوایی

آسیب دیدگی شنوایی کمبود شنوایی است که مانع دریافت صداها از طریق حس شنوایی می شود.این اختلال مانع پردازش موفقیت آمیز اطلاعات زبان شناختی است که از طریق شنیدن کسب می شود .

نحوه تشخیص

نحوه تشخیص نوآموزان آسیب دیده شنوایی از طریق طرح سنجش نوآموزان بدو ورود به دبستان ومراجعه والدین به پزشکان متخصصص ، کارشناسان شنوایی شناس، مدیریت های آموزش و پرورش استثنایی استان ها وکارشناسان شنوایی شناسی تحت نظارت سازمان بهزیستی و مراکز شنوایی شناسی خصوصی مورد تأیید وزارت بهداشت ودرمان آموزش پزشکی انجام می شود.

سن تشخیص  آسیب شنوایی اهمیت زیادی هم در آموزش وهم در درمان دارد؛ لذا عدم توجه به این نکته توسط والدین ،کودک و مربیان آنها را از بهترین سال های زبان آموزی کودک ودرمان مشکلات زبان شناختی او محروم می کند.هم اکنون با پیشرفت علم تشخیص ناشنوایی یا آسیب های شنوایی از بیست روزگی کودک امکان پذیر است.ودر صورت مراجعه قبل از از این سن بسیاری از مشکلات پردازش کلامی کودک با آموزش های که به والدین داده می شود کاسته می شود.

ضوابط ثبت نام

پذیرش نوآموزان و دانش آموزان آسیب دیده شنوایی از بدو تشخیص وبا تأیید گروه کارشناسی آموزش وتوانبخشی شاغل در مدیریت آموزش وپرورش استثنایی، در مرارکز آموزش ویژه یا عادی صورت می گیرد.

شرایط سنی

سن پذیرش کودکان آسیب دیده شنوایی در دوره پیش دبستانی بدو تشخیص است.

 سن ثبت نام در پایه اول دبستان حداقل 6 سال تمام وحداکثر 10 سال تمام است.

حداکثر سن اشتغال به تحصیل در دوره ابتدایی 17 سال تمام است.

حداقل سن ثبت نام در دوره راهنمایی 17 سال وحداکثر 21 سال تمام است.

حداقل سن ثبت نام در دوره متوسطه 21 سال تمام وحداکثر 26 سال تمام است.

مراکز پیش دبستانی آسیب دیدگان شنوایی والدین کودکان را از بدو تشخیص جهت ارایه خدمات مشاوره ای وبرنامه های آموزشی (آموزش والدین، آموزش مادر وکودک) می پذیرند.

محل های مراجعه برای پذیرش وثبت نام

مدیریت آموزش و پرورش استثنایی استان ها ومدارس استثنایی سراسر کشور.

جایدهی نوآموزان ودانش آموزان به ترتیب اولویت

1. مدارس عادی( به شیوه فراگیر/ تلفیقی)

2.کلاس های ضمیمه(در مدارس عادی).

3.  مدارس ویژه نواموزان ودانش آموزان آسیب دیده شنوایی.

4.مراکز شبانه روزی(در صورت عدم وجود اموزشگاه در محل سکونت وعدم جایدهی به روش آموزش فراگیر/تلفیقی).

دوره های آموزشی ومراحل آن

آموزش و پرورش ویژه کودکان ودانش آموزان آسیب دیده شنوایی دارای چهار دوره است؛

دوره پیش دبستانی، ابتدایی، راهنمایی تحصیلی و متوسطه.

پیش دبستان

شامل دو برنامه:

1.از بدو تولد تا چهار سالگی.

مرحله بدو تولد تا چهار سالگی بر آموزش والدین استوار است وشیوه های تعامل طبیعی با کودک آسیب دیده شنوایی به آنان آموزش داده می شود. آموزش کودک به روش طبیعی در این مرحله به طور عمده از طریق والدین صورت می گیرد وآموزشگاه نقش راهنمایی وهدایت جریان آموزش و تربیت کودک را برعهده دارد.کودک در کنار مادر در کلاس  که شبیه اتاق و فاقد میز ونیمکت است قرار می گیرد ومربی به مادر نحوه تعامل با کودک وآموزش گفتار را ضمن بازی به والد آموزش می دهد .این دوره کاملاً تخصصی بوده وفقط در مدارس استثنایی .زیر نظر مربیان مجرب وآموزش دیده انجام می شود. در ضمن والدین در این مراکز از خدمات توانبخشی دیگر همچون مشاوره، گفتاردرمانی وتربیت شنوایی نیز بهره مندند.

تحققیقات وتجربه ثابت کرده کودکانی که این دوره را گذرانده اند هم در صحبت کردن وهم در درک مفاهیم موفق تر بوده اند.

2. آمادگی(که دو سال است از 4 تا 6 سالگی).

این دوره شامل آمادگی 1 و 2 می باشد وهدف آن ارتقای سطح گفتاری وشنیداری دانش آموز آسیب دیده شنوایی از طریق آموزش حروف و صداها توسط مربیان متخصص، تقویت تمییز شنوایی با کمک تکنیک های تربیت شنوایی واصلاح گفتار تحت نظر گفتار درمان وهمچنین ادامه روند مشاوره والدین در ارتباط با نحوه تعامل با کودک است که در نهایت کودک برای ورود به مقطع ابتدایی وادامه تحصیل در مدارس عادی در درجه اول ودر صورت وجود افت شدید شنوایی وقادر نبودن به حضور در مدارس عادی؛ معرفی به مدارس ویژه ناشنوایان آماده می شود.

دوره ابتدایی

همانطور که ذکر شد دانش آموزان پس از پایان دوره آمادگی به دودسته تقسیم می شوند؛ یک عده که از نظر توانایی کلامی ودرک شنیداری در حد مطلوبی هستند به نزدیک ترین مدرسه محل سکونت خویش معرفی می شوند طول دوره تحصیل این دانش آموزان همانند دانش آموزان عادی می باشد. دسته دوم که افت شنوایی آنها شدیدتر ویا از نظر بهره هوشی پایین تر هستند به مدارس ویژه دانش آموزان آسیب دیده شنوایی معرفی می شوند . طول دوره تحصیل این دانش آموزان 7 سال است.در واقع این دانش آموزان به جهت اهمیت پایه­های اول و پنجم ابتدایی این دوپایه را در دوسال تحت عنوان اول مقدماتی، اول تکمیلی و پنجم مقدماتی و تکمیلی می خوانند. ارزش تحصیلی این دوره برابر وهمتراز با دوره ابتدایی در نظام آموزش و پرورش عادی است.

در ارتباط با محتوای کتابهای درسی مقطع ابتدایی از نظر محتوا با کتابهای عادی در تفاوت چندانی در حال حاظر وجود ندارد در سالیان قبل کتاب های فارسی ویژه دانش آموزان آسیب دیده شنوایی طراحی شد که از ویژگی بارز آن­ها توجه به تصاویر وآموزش از طریق بینایی که محور یادگیری این نوع دانش آموزان است ،بود.

دوره راهنمایی

طول تحصیل در این دوره 3 سال است و محتوای مطالب وکتابها با اندکی تلخیص همان کتاب­های مدارس عادی است. دانش آموزان تلفیقی ودانش آموزان مشغول به تحصیل در مدارس استثنایی از همان امکاناتی که در دوره ابتدایی برخوردارهستند در این دوره نیز بهره­مندند.

دوره متوسطه

این دوره نیز با آموزش و پرورش عادی تفاوتی ندارد .نکته حائز اهمیت در مورد کودکان مدارس استثنایی این است که با توجه به مشکلاتی که این دانش آموزان در ارتباط با درک مفاهیم پیچیده دارند وتا حدودی دامنه مفاهیم ولغات آنها نسبت به دانش­آموزان عادی پایین تر است؛ ادامه تحصیل آن­ها دررشته های نظری کمی مشکل است در نتیجه اکثریت غریب به اتفاق این دانش­آموزان در رشته های کارودانش وفنی حرفه­ای ادامه تحصیل می دهند که این امر دراینده شغلی آن­ها تأثیر به سزای دارد .

 

طبقه بندی: کودکان دیر آموز و عقب مانده ذهنی،