تبلیغات
آموزش و روان شناسی کودکان استثنایی

آموزش و روان شناسی کودکان استثنایی

برای آموزش موسیقی به كودكان استثنایی چند نكتة اساسی وجود دارد كه لازم است مذنظر قرار گیرند :

-  نخست توان هوشی و شرایط ذهنی كودك و دوم محدودیتهای حسی و حركتی آنها. میزان هوش كودك در فراگیری موسیقی نقش مهمی دارد. از این رو در میان كودكان استثنایی و مشكل دار، كودكان عقب ماندة ذهنی به خاطر هوش پایین تر، با سرعت كمتر و در مدتی طولانی تر می آموزند.

برای مثال كودكان عقب ماندة تربیت پذیر كه بهرة هوشی آنها بین 30 تا 50 است، معمولاً نمی توانند دروس موسیقی را به طور منسجم فرا گیرند. آنها می توانند آوازها و ترانه های كوتاهی را در حد فاصلة سوم كوچك – حداكثر حدفاصل دو خط حامل – بیاموزند.

همچنین قادرند كه فعالیتهای ریتمیك گوناگونی را با سازهای كوبی مانند طبل، سه گوش، خاشخاشك، دقك بنوازند، حركات خود را با ریتم آن هماهنگ سازند و نیز تلاش كنند تا با آهنگهای ساده ریتم بگیرند. آموزش در همین سطح برای توانبخشی آنان بسیار ارزنده است و در مهارتهای حركتی و جنب و جوش آنها تأثیر فوق العاده ای دارد. اما كودكان عقب ماندة آموزش پذیر با بهرة هوشی بین 50 تا 70 می توانند دروس موسیقی را به طور منسجم و برنامه ریزی شده بیاموزند و مرحله به مرحله پیش روند. آنها ظرف چند ماه قادر به فراگیری و تشخیص نت های چند خط حامل، اصوات زیر و بم، طنین اصوات و كشش نتها هستند و می توانند با تجربه و تمرین آموخته های خود روی ساز، آهنگهای متنوعی را بنوازند و ترانه های گوناگونی را بیاموزند.

علاقة فوق العاده كودكان عقب ماندة ذهنی به فراگیری موسیقی راه آموزش آنها را هموار و مربی را به تدریس علاقمند می سازد.

با استفاده از سازهای گوناگون و وسایل كمك آموزشی، نقیصه و ناتوانی كودكانی كه مشكل هوشی ندارند – حتی الامكان – جبران می شود. برای آموزش موسیقی به كودكان نیمه بینا از سازهایی با تیغه های بزرگ و پهن و یا با خطوط و نت های رنگی و برجسته، و برای كودكان نابینا از روش آموزش گوشی و فراگیری نت ها به كمك خط بریل استفاده می شود. در این كتاب برای آموزش نت ها و به ویژه كشش آنها از حركت دست استفاده شده كه حتی نابینایان نیز می توانند آن را بیاموزند و استنباطی عینی از زمان نتها به دست آورند.

كودكان ناشنوا می توانند از سازهایی با صدادهی و اكو قوی استفاده كنند. آموزش ریتم و حركات موزون نیز به توانایی آنها در درك موسیقی می افزاید. خواندن ترانه ها نیز تكلم آنها را تقویت می كند.

روشهای سادة طرح شده  – در مورد آموزش نت ها و كشش آنها –ازجمله روش زولتان كدالی برای كودكان ناشنوا بسیار مفید است. آنها می توانند با انجام حركاتی ساده و ادای حروف و كلماتی تك سیلابی كشش نتها و ریتمهای گوناگونی را بیاموزند.

 



برای آموزش موسیقی به كودكان استثنایی چند نكتة اساسی وجود دارد كه لازم است مذنظر قرار گیرند :

-  نخست توان هوشی و شرایط ذهنی كودك و دوم محدودیتهای حسی و حركتی آنها. میزان هوش كودك در فراگیری موسیقی نقش مهمی دارد. از این رو در میان كودكان استثنایی و مشكل دار، كودكان عقب ماندة ذهنی به خاطر هوش پایین تر، با سرعت كمتر و در مدتی طولانی تر می آموزند.

برای مثال كودكان عقب ماندة تربیت پذیر كه بهرة هوشی آنها بین 30 تا 50 است، معمولاً نمی توانند دروس موسیقی را به طور منسجم فرا گیرند. آنها می توانند آوازها و ترانه های كوتاهی را در حد فاصلة سوم كوچك – حداكثر حدفاصل دو خط حامل – بیاموزند.

همچنین قادرند كه فعالیتهای ریتمیك گوناگونی را با سازهای كوبی مانند طبل، سه گوش، خاشخاشك، دقك بنوازند، حركات خود را با ریتم آن هماهنگ سازند و نیز تلاش كنند تا با آهنگهای ساده ریتم بگیرند. آموزش در همین سطح برای توانبخشی آنان بسیار ارزنده است و در مهارتهای حركتی و جنب و جوش آنها تأثیر فوق العاده ای دارد. اما كودكان عقب ماندة آموزش پذیر با بهرة هوشی بین 50 تا 70 می توانند دروس موسیقی را به طور منسجم و برنامه ریزی شده بیاموزند و مرحله به مرحله پیش روند. آنها ظرف چند ماه قادر به فراگیری و تشخیص نت های چند خط حامل، اصوات زیر و بم، طنین اصوات و كشش نتها هستند و می توانند با تجربه و تمرین آموخته های خود روی ساز، آهنگهای متنوعی را بنوازند و ترانه های گوناگونی را بیاموزند.

علاقة فوق العاده كودكان عقب ماندة ذهنی به فراگیری موسیقی راه آموزش آنها را هموار و مربی را به تدریس علاقمند می سازد.

با استفاده از سازهای گوناگون و وسایل كمك آموزشی، نقیصه و ناتوانی كودكانی كه مشكل هوشی ندارند – حتی الامكان – جبران می شود. برای آموزش موسیقی به كودكان نیمه بینا از سازهایی با تیغه های بزرگ و پهن و یا با خطوط و نت های رنگی و برجسته، و برای كودكان نابینا از روش آموزش گوشی و فراگیری نت ها به كمك خط بریل استفاده می شود. در این كتاب برای آموزش نت ها و به ویژه كشش آنها از حركت دست استفاده شده كه حتی نابینایان نیز می توانند آن را بیاموزند و استنباطی عینی از زمان نتها به دست آورند.

كودكان ناشنوا می توانند از سازهایی با صدادهی و اكو قوی استفاده كنند. آموزش ریتم و حركات موزون نیز به توانایی آنها در درك موسیقی می افزاید. خواندن ترانه ها نیز تكلم آنها را تقویت می كند.

روشهای سادة طرح شده  – در مورد آموزش نت ها و كشش آنها –ازجمله روش زولتان كدالی[28] برای كودكان ناشنوا بسیار مفید است. آنها می توانند با انجام حركاتی ساده و ادای حروف و كلماتی تك سیلابی كشش نتها و ریتمهای گوناگونی را بیاموزند.

كودكان معلول نیز بر حسب نوع نقیصة خود، سازی مناسب را انتخاب و با آن تمرین می كنند. هر یك از این كودكان قادرند كه با تلاش پیگیر نوازنده ای ماهر و موفق شوند.

بیشتر معلولین به ویژه كودكان فلج مغزی هوش طبیعی و گاهی بیش از حد طبیعی دارند. مشكل عمدة آنها در فراگیری موسیقی عبارت است از : ناتوانی حركتی، عدم كنترل حركات، كه این مشكل را می توان (با توجه به نقیصة كودك) به اشكال مختلف برطرف كرد و فعالیتهای مناسب با شرایط فردی آنها به وجود آورد. برای مثال معلولینی كه با صندلی چرخ دار حركت می كنند، می توانند با كمك دستها تمرینهای ریتمیك و فعالیتهای موزیكال را انجام دهند و همه سازهای كوبی و بسیاری از سازهای ملودیك را (با قرار دادن زیلوفونها، بلزها و ارگ در ارتفاعی مناسب) بنوازند. آنها می توانند با سازهای بادی و سازهای زهی نیز تمرین كنند. آنها با نواختن سازهای كوبی كنترل بهتری می یابند. سازهای بادی به تقویت گنجایش تنفسی و تنظیم حركات آنها كمك میكنند. كودكانی كه مشكل شدید حركتی و ناهماهنگی زیادی دارند می توانند از سازهایی كه به هماهنگی كم تری نیاز دارد استفاده نمایند. مانند سازهایی كه صدای قوی و تیغه های مشخص و پهنی دارند و با حداقل حركت به صدا در می آیند؛ سازهای كلیدی مانند ارگ و پیانو نیز در مواردی قابل استفاده اند.

در آموزش موسیقی كودكان استثنایی برنامه ریزی و پیشروی گام به گام اهمیت بسیاری دارد. مربی باید فكر كند كه مطلب را چگونه منتقل كند و یا كودك كدام ساز را انتخاب نماید كه نواختن آن برای او ساده باشد و او را بهتر جذب كند.

مربی مطلع از میزان هوشی و توان حسی و حركتی كودك، تمرینها را طوری تنظیم می كند كه كودك حتی المقدور احساس موفقیت كند. در یك كلاس موسیقی سازندة ، هیچ كودكی نباید نگران نتوانستن خود باشد. مربی می تواند با برنامه ریزی تمرینهای مناسب احساس اعتماد و ارزش شخصی كودك را نسبت به خود تقویت كند.

-  سازهای «ارف» مناسب ترین ساز برای تمرینهای آموزشی كودكان استثنایی هستند. این سازها با صدای متنوع و در اندازه های مختلف وجود دارند و كودكان می توانند برحسب جثه و علاقة خود ساز را انتخاب كنند و با آن بنوازند. در گروه سازهای ارف، سازهای ریتمیكی وجود دارند كه نواختن آنها بسیار ساده است. آنها معمولاً با یك مضراب و یا با یك حركت سادة دست نواخته می شوند و اجتیاج به فراگیری نت و آموزش خاصی ندارند. به كمك این سازها می توان برنامه های متنوع آموزشی تدارك دید و اشكال و كشش نت ها و ریتم را تجربه كرد، ریتم اهنگهای مختلف رانواخت، و اشعار گوناگونی رات حفظ كرد. همچنین با سازهای ملودیك و خوش صدای ارف آهنگهای بسیار ساده – با دو یا سه نت – اجرا می شوند. و به این ترتیب می توان علاقه و توجه كودكان را ترغیب كرد و مفاهیم متنوع موسیقی را گام به گام به ایشان آموخت.

-  بهتر است ترانه هایی كه برای خواندن انتخاب می شوند،زیبا و محرك و قابل فهم، و پیرامون مسائل ملموس و زیباییهای دنیای كودكی باشند، تا به خاطر سپاری آنها برای كودك راحت تر گردد. هماهنگی شعر با نت و ضربات ریتم نیز باید به گونه ای باشند كه هر دو یكدیگر را تقویت نمایند و تداعی آنها آسان شود.

-  آموزش موسیقی كودكان استثنایی، به صورت گروهی است. آنها در گروه فعال تر می شوند. حتی وقتی ساده ترین تمرین به صورت گروهی انجام می شود، طنین باشكوهی به وجود می آورد. برای مثال وقتی كودكان عقب مانده نت های یك گام طبیعی را به طور رفت و برگشت با سازهای ملودیك ارف می نوازند.

از طنین و صدای دلنشین آن غرق شادی و نشاط می شوند. همین تمرین ساده را می توان با كششها و ضربهای مختلف به طور گروهی اجرا و ذهن كودك را با آنها آشنا كرد، و با ساختن تمرینها و قطعات زیبا و برگزاری كنسرتها و جشنهای موسیقی، كودكان، مربیان و والدین را به تداوم كار ترغیب ساخت.

كار گروهی نظم و همكاری و ارتباط هماهنگ با دیگر اعضا را به كودكان می آموزد.

كودكان سعی می كنند كه قطعه را با هم بنوازند ، سكوتی از یك میزان و یا اوج و فرود یك ملودی را همگی رعایت كنند، و یا با مشاركت با هم قسمتی از قطعه را یك گروه و قسمت دیگر را گروهی دیگر بنوازند. به این ترتیب آنها در كنار آموزش موسیقی، نظم و هماهنگی و ارتباط اجتماعی را می آموزند كه در حین جذابیت و زیبایی بسیار سازنده است.

 

نشانه گذاری نت ها

برای آن كه كودكان استثنایی به ویژه كودكان كم سن و سال نت های موسیقی را سریع تر و با علاقه بیاموزند، می توان از روشهای ساده ای استفاده كرد. از آن جمله، استفاده از قسمتهای مختلف بدن برای نامگذاری نت هاست. كه برای كودكان تمرینی جذاب و تفریحی است و آنها را به فراگیری نت ها علاقمند می سازد. در این روش پیشنهادی نام نت ها بر روی قسمتهای مختلف بدن نامگذاری می شود.

 

نام گذاری نت ها روی بدن

جای نت «دو» : حد فاصل شكم و پاها و به اصطلاح روی كمربند.

جای نت «ر» : وسط شكم یا روی ناف

جای نت «می» :روی سینه

جای نت «فا» :روی گلو

جای نت «سل» :روی چانه

جای نت «لا» :روی پیشانی

جای نت «دو» : بالای سر (در همة موارد ، كف دست با زمین قرار می گیرد).

به این ترتیب می توان همراه با نام بردن نت ها، كششهای مختلف نت ها را هم تمرین كرد. برای مثال از كودك می خواهیم جای نت «می» را نشان دهد و به اندازه زمان نت «سفید» بكشد. در فصول آینده كه مبحث كشش نتها مطرح می شود درك این تمرین ملموس تر خواهد بود.

طرز آموزش كشش نتها

مراحل آموزش اشكال نتها به ترتیب به ترتیب عبارتند از : سیاه، چنگ، سفید، گرد، دولانگ، سكوت سیاه، سكوت سفید، سكوت گرد، سكوت چنگ، سفید نقطه دار و سیاه نقطه دار، به اینترتیب، نت سیاه محور تمرین حركتی است و نتهای دیگر بر مبنای آن توسعه و تغییر می یابد. ترتیب پیشنهادی فوق مراحل تمرین را آسان و قابل اجرا می سازد.

اجرای نت سیاه

آموزش را با شكل نت سیاه شروع می كنیم. دایره ای كوچك و تو پر با سركشی مماس بر آن سركش می تواند از هر دو جهت راست و چپ به دایره وصل شود :

برای اجرای كشش نت سیاه زمانی برابر با ضربه كف دست راست بر كف دست چپ در نظر گرفته می شود. طرز اجرا به این ترتیب است كه دست چپ به طور افقی- موازی با زمین- قرار می گیرد و دست راست از مقابل سینه به سمت پایین حركت می كند و بر كف دست چپ ضربه می زند. دو كف دست بر روی هم شكلی مانند علامت به علاوه را می سازند.

هماره با این ضربه كلمه «سیاه» را ادا می كنیم البته با رعایت این كه خواندن كلمه «سیاه» از نظر زمانی هم اندازه نواختن آن باشد. همچنین در مواقعی می توانیم به جای كلمه سیاه عدد «یك» را بخوانیم تا كودك زمان اجرای نت سیاه را با عدد «یك» تداعی كند.

نكته مهم با توجه به نسبی بودن ارزش زمانی نتهای موسیقی، سرعت ضربات دستها هم نسبی ایت. مربی می تواند هر سرعتی را با توجه به قابلیت اجرایی آن برای كودكان در نظر بگیرد. به بیان دیگر مربی باید توجه داشته باشد كه برای نت سیاه سرعتی را برگزیند كه وقتی آن را برای آموزش كشش چنگ نصف و یا برای آموزش زمان دولا چنگ یك چهارم می كند برای كودك قابل درك و اجرا باشد به ویژه كودكان عقب مانده ذهنی كه در حفظ حركات سرعت، دقت كمتری دارند. نگارنده كشش سیاه را به عنوان مبنا حدود یك ثانیه پیشنهاد می كند.

اجرای نت چنگ

كشش نت چنگ از نظر زمانی نصف نت سیاه است و شكل آن نیز مانند نت سیاه و همراه با سركشی است كه در انتهای آن چنگكی وجود دارد :

اجرای كشش چنگ شبیه به نت سیاه است. دست راست بر دست چپ ضربه می زند اما از فاصله ای كوتاه تر تا زمان كمتری (نصف زمان سیاه) را طی كند. همراه با نواختن آن كلمه «چنگ» هم خوانده می شود.

اجرای نت سفید

نت سفید از نظر زمانی دو برابر زمان نت سیاه است. شكل آن نیز مانند شكل سیاه است با این تفاوت كه دایره كوچك آن توخالی است :

طرز اجرای نت سفید مانند اجرای نت سیاه با ضربه دست راست بر كف دست چپ و ساختن علامت (+) آغاز یم شود. سپس دست راست از روی دست چپ با حركتی دورانی به طوری كه كف دست كاملاٌ نمایان شود- نیمدایره ای را می پیماید. پایان این حركت، حد بدن و فضاست.

سكوت در موسیقی

«سكوت» نیز واجد ارزش زمانیاست و وجود آن در اكثر آهنگها لازم است. سكوت در موسیقی همانند زمینه های بیرنگ و ظاهراٌ خالی بین رنگها در تصاویر نقاشی است. در نقاشی فضاهایی وجود دارد كه رنگ و یا خط و شكلی ندارند ولی مانند نقوش رنگی، به نقاشی زیبایی و تعادل بخشیده اند. سكوت ها در قطعات موسیقی مانند زمینه سفید، در میان خطوط نقاشی هستند كه بی صدا جلوه می كنند اما در عین بی صدایی طنین بارزی دارند كه نبود آن به انسجام و هماهنگی قطعه لطمه زیادی می زند. به همین دلیل حفظ و نگهداری كشش سكوت ها و مقدار زمانی آنها اهمیت زیادی دارد.

بیشتر كودكان تصور می كنند كه چون در هنگام سكوت نتی نواخته نمی شود و سازی به صدا در نمی آید پس می توان سریع از آن گذشت و با این ذهنیت در رعایت زمان سكوت دقت نیم كنند. اما می توانیم با تاكید بر اهمست سكوت در موسیقی- با مثالهای مختلف و انجام تمرینهای گوناگون- رعایت ارزش زمانی آن را به كودكان بیاموزیم.

پیش از آنكه طرز اجرای سكوت ها را در موسیقی توضیح دهیم به معرفی شكل و اسامی سكوتهای موسیقی می پردازیم.

شكل سكوت ها در موسیقی

سكوت ها نیز مانند نت ها هفت نوع اند : سكوت گرد، به صورت مستطیل كوچكی در زیر و چسیبیده به خط چهارم   . سكوت سفید، به شكل مستطیل كوچكی چسبیده به خط سوم . سكوت سیاه، به شكل و روی خطوط حامل. سكوت چنگ به شكل عدد شش . سكوت دولا چنك به شكل دو عدد شش چسبیده به هم. سكوت سه لاچنگ به شكل سه عدد شش بر روی هم    و سكوت چهار لاچنگ به شكل چهار عدد شش چسبیده به هم رسم می شود.

لازم به ذكر است كه برای رسم سكوتهایی كه زمان آنها بیش از چهار میزان است از علامت استفاده می شود كه عدد مربوط به تعداد ضرب سكوت روی آن نوشته می ود مانند .

اجرای سكوت سیاه

سكوت سیاه به شكل آكولادی است كه سركش پایینی آن به خارج باز شده است .

و یا مانند دو عدد شش كه بر روی هم سوار كرده باشیم    و زمان آن برابر با زمان نت سیاه است. برای اجرای سكوت سیاه انگشت سبابه را از جلوی دهان به اندازه یك كشش سیاه به شكل كمان یا نیمدایره حركت می دهیم و كلمه «هیس» را بر زبان می آوریم. استفاده از كلمه «هیس » به منظور تداعی سكوت است و این كه : «هیس! كسی حرف نزند». در جلسات دوم و سوم به كودكان می آموزیم كه به جای به زبان آوردن كلمه «هیس» آن را در دل بگویند به طوری كه در هنگام اجرای سكوت هیچ صدایی شنیده نشود و فقط حركت كمانی انگشت سبابه از جلوی دهان دیده شود. اجرای سكوت در هنگام تمرینهای گروهی جلوه ای بارز و عادی می یابد و كودكان وجود بی صدای آن را به خوی حس می كنند.

آموزش ریتم و وزن خوانی به روش كدالی

روش كدالی برای احساس و شناخت موسیقی بر وزن خوانی و ساختاری ریتمیك استوار است. او بهترین و طبیعی ترین نقطه شروع برای درك ریتم را احساس ضربان قلب و نبض و نواختن ضرباهنگ آن می داند. كدالی معتقد است با راههای ساده ای مانند دست زدن، قدم زدن و ضربه زدن روی زانو میتوان ریتم هر آهنگی را دنبال كرد همراهی یك آهنگ یا آواز با دست زدن شنوایی درونی آنها را به تدریج تقویت می كند. كودكان می توانند ریتم های مختلف بدنی را به عنوان نخستین تمرینهای ریتمیك و احساسی دنبال كنند.

روش دیگر كه برای تقویت شنیدن و احساس ریتم پیشنهاد می شود روش تقلید ریتم است. به این صورت كه مربی ریتم ساده ای را با دست می نوازد و كودكان ریتم آن را بلافاصله با ضربات دست تقلید می كنند (در واقع آنچه شنیده اند را مانند «اكو» پاسخ می دهند).

این تمرین ابتدا به صورت ساده ای آغاز و به تدریج دشوارتر می شود و تاثیر فوق العاده ای در تقویت گوش و حس ریتم كودكان دارد. از این رو به مربیان موسیقی كودكان در ایران پیشنهاد می شود كه آن را جز برنامه های اصلی آموزش خود قرار دهند.

استفاده از علائم برای وزن خوانی

بعد از آن كه كودكان توانستند ریتمهای ساده را به تقلید از مربی اجرا كنند برای فراگیری كشش نت ها با علائم و حروف ساده آماده می شوند. كدالی برای هر نت علامت و حروفی را در نظر گرفته است كه مربیان می توانند با آموزش آنها ریتمهای گوناگونی را بسازند و با كودكان تمرین كنند.

 




طبقه بندی: متفرقه،
[ شنبه 21 شهریور 1388 ] [ 07:46 ق.ظ ] [ حمیدرضا شهرستانی ]
.: Weblog Themes By Iran Skin :.

درباره وبلاگ

خواهشمند است مطالب ،مقالات تحقیقات و ... خود را در خصوص روانشناسی و آموزش کودکان استثنایی را در قالبword2003 به نشانیhsh.1357@yahoo.com ارسال تا با نام خود در وبلاگ قرار گیرد.
با تشكر
آمار سایت
بازدیدهای امروز : نفر
بازدیدهای دیروز : نفر
كل بازدیدها : نفر
بازدید این ماه : نفر
بازدید ماه قبل : نفر
تعداد نویسندگان : عدد
كل مطالب : عدد
آخرین بروز رسانی :

.



قالب میهن بلاگ

download

قالب بلاگفا

قالب بلاگ اسکای

قالب پرشین بلاگ

اخلاق اسلامی

قالب وبلاگ